การย่อยอาหารของจุลินทรีย์และสัตว์
จุลินทรีย์พวกแบคทีเรียส่วนใหญ่และเห็ดรา จะมีกระบวนการย่อยสลายสารอินทรีย์ต่างๆ ที่เป็นอาหาร
โดยปล่อยเอนไซม์ออกมาย่อยภายนอกเซลล์แล้วดูดซึมสารอาหารที่ย่อยเป็นโมเลกุลขนาดเล็กเข้าสู่เซลล์ แบคทีเรียบางชนิดสามารถย่อยสารอินทรีย์ที่มีโครงสร้างซับซ้อนได้ แต่บางชนิดอาจจะย่อยได้เฉพาะสารอินทรีย์ที่มีโมเลกุลขนาดเล็ก และบากชนิดไม่สามารถย่อยสารอินทรีย์ได้ แต่จะดูดซึมสารอินทรีย์ที่มีโมเลกุลขนาดเล็กที่ได้จากการย่อยมาแล้วเข้าไปในเซลล์ ได้แก่ พวกที่ดำลงชีวิตแบบปรสิต
การกินอาหารของพารามีเซียม
อะมีบาและพารามีเซียม เป็นสิ่งมีชีวิตเซลล์เดียวที่มีการย่อยอาหารภายในเซลล์ แต่จะมีวิธ๊การนำอาหารเข้าสู่เซลล์แตกต่างกัน เช่น อะมีบามีการนำอาหารเข้าสู่เซลล์ด้วยวิธีฟาโกไซโทซิสและพิโนไซโทซิส ส่วนพารามีเซียมใช้ซิเลียที่อยู่บริเวณร่องปาก (oral groove) โบกพัดอาหารเข้าสู่เซลล์ เมื่ออาหารเข้าไปอยู่ในฟูดแวคิวโอลแล้ว ฟูดแวคิวโอลจะไปรวมกับไลโซโซม เอนไซม์ในไลโซโซมจะย่อยอาหารให้มีขนาดเล็กลง และมีการลำเลียงสารอาหารที่ย่อยได้ทั่วเซลล์ ส่วนกากอาหารในฟูดแวคิวโอลถูกกำจัดออกนอกเซลล์ โดยฟูดแวคิวโอลจะเคลื่อนไปใกล้ๆ เยื่อหุ้มเซลล์และหลุดออกไปด้วยวิธีแอกไซโทซิส
การกินอาหารของพารามีเซียม
อะมีบาและพารามีเซียม เป็นสิ่งมีชีวิตเซลล์เดียวที่มีการย่อยอาหารภายในเซลล์ แต่จะมีวิธ๊การนำอาหารเข้าสู่เซลล์แตกต่างกัน เช่น อะมีบามีการนำอาหารเข้าสู่เซลล์ด้วยวิธีฟาโกไซโทซิสและพิโนไซโทซิส ส่วนพารามีเซียมใช้ซิเลียที่อยู่บริเวณร่องปาก (oral groove) โบกพัดอาหารเข้าสู่เซลล์ เมื่ออาหารเข้าไปอยู่ในฟูดแวคิวโอลแล้ว ฟูดแวคิวโอลจะไปรวมกับไลโซโซม เอนไซม์ในไลโซโซมจะย่อยอาหารให้มีขนาดเล็กลง และมีการลำเลียงสารอาหารที่ย่อยได้ทั่วเซลล์ ส่วนกากอาหารในฟูดแวคิวโอลถูกกำจัดออกนอกเซลล์ โดยฟูดแวคิวโอลจะเคลื่อนไปใกล้ๆ เยื่อหุ้มเซลล์และหลุดออกไปด้วยวิธีแอกไซโทซิส
ภาพแสดงการย่อยอาหารของพารามีเซียม ภาพถ่ายจากกล้องจุลทรรศน์ (ก.) ภาพวาด (ข.)
ที่มา : vcharkarn.com/lesson/1083
การย่อยอาหารของสัตว์
ฟองน้ำ เป็นสัตว์ที่ไม่มีเนื้อเยื่ออย่างแท้จริง ลำตัวมีรูโดยรอบผนังด้านในลำตัวของฟองน้ำจะมีเซลล์ชนิดหนึ่ง เรียกว่า โคเอโนไซต์ (choanocyte) เป็นเซลล์ที่มีแฟกเจลลัมและมีปลอกหุ้ม โดยจะใช้แฟกเจลลัมโบกพัดอาหารที่มากับน้ำเข้าไปในปลอก ตัวเซลล์จะนำอาหารเข้าสู่เซลล์โดยวิธีฟาโกไซโทซิสเกิดเป็นฟูดแวคิวโอลและมีการย่อยอาหารภายในฟูดแวคิวโอล นอกจากนี้ยังพบเซลล์บริเวณใกล้กับเซลล์โคเอโนไซต์มีลักษณะคล้ายอะมีบาสามารถนำสารอินทรีย์ขนาดเล็กเข้าสู่เซลล์ และย่อยอาหารภายในเซลล์แล้วส่งอาหารที่ย่อยแล้วไปยังเซลล์อื่นๆได้
ภาพแสดง ก. ภาพถ่ายภายนอกของฟองน้ำ , ข. ภาพวาดแสดงลักษณะภายนอกของฟองน้ำ
ที่มา : vcharkarn.com/lesson/1083
การกินอาหารของไฮดรา
ภาพแสดง ก. ภาพถ่ายตัดตามยาวแสดงโครงสร้างภายในของไฮดราจกกล้องจุลทรรศน์
ข. ภาพวาดตัดตามยาวแสดงโครงสร้างภายในของไฮดรา
ค. ภาพวาดการจัดเรียงตัวของเซลล์ผนังด้านในของลำตัว
ที่มา : vcharkarn.com/lesson/1083
ทางเดินอาหารของพลานาเรีย
หนอนตัวแบน ที่ดำรงชีพแบบอิสระ เช่น พลานาเรีย จะมีทางเดินอาหารทอดยาวไปตามลำตัว และแตกแขนงแยกออกไปสองข้างของลำตัว มีช่องปากให้อาหารเข้าอยู่ตรงกลางด้วนท้องของลำตัว ต่อจากปากคือ คอหอย (pharynx) ซึ่งมีลักษณะเหมือนงวงยื่นออกมาใช้ดูดอาหาร ตรงโคนของคอหอยจะติดต่อกับลำไส้อาหารจะถูกย่อยในทางเดินอาหารและถูกดูดซึมเข้าสู่เซลล์ ส่วนกากอาหารก็จะขับออกทางปาก
ภาพแสดงทางเดินอาหารของพลานาเรีย ภาพถ่ายจากกล้องจุลทรรศน์ (ก.) ภาพวาด (ข.)
ที่มา : vcharkarn.com/lesson/1083
ไฮดราและหนอนตัวแบนมีช่องที่นำอาหารเข้าและกำจัดกากอาหารออกเป็นช่องเดียวกัน จึงจัดเป็นสัตว์ที่มีทางเดินอาหารไม่สมบูรณ์ แต่สัตว์ส่วนใหญ่มีทางเดินอาหารสมบูรณ์คือมีรูเปิดของทางเดินอาหาร 2 ทาง คือ ปากและทวารหนัก แต่สำหรับพยาธิไส้เดือนและพยาธิเส้นด้ายยังไม่มีการพัฒนาทางเดินอาหารแยกเป็นส่วนๆ เพื่อทำหน้าที่เฉพาะเนื่องจากได้รับอาหารที่ผ่านการย่อยแล้วจากสัตว์ที่อาศัยอยู่ ส่วนไส้เดือน กุ้ง และแมลง ทางเดินอาหารเริ่มแบ่งเป็นส่วนๆ ทำหน้าที่ เฉพาะอย่าง แต่ก็มีโครงสร้างแตกต่างกันไป
ไส้เดือนดินและสัตว์ขาปล้อง เช่นแมลง แมงมุม กุ้ง มีทางเดินอาหารสมบูรณ์ ปลายอีกด้ายหนึ่งของท่อทางเดินอาหารเป็นทางเข้าของอาหารและปลายอีกด้ายหนึ่งเป็นทางออกของกากอาหาร ภายในท่อจะเปลี่ยนเป็นอวัยวะที่ทำหน้าที่แตกต่างกันไป สัตว์ขาปล้องเป็นสัตว์กลุ่มใหญ่มากมีความหลากหลายทางชีวภาพสูง มีการกินอาหารแตกต่างกันมากมาย จึงพบว่ามีวิวัฒนาการของปากที่มีความจำเพาะเหมาะสมกับอาหารที่กิน เช่น อาจจะเป็นแบบปากกัด หรือแบบปากดูด นอกจากนี้อาจมีอวัยวะช่วยย่อยอาหารเพิ่มขึ้น เช่นมีต่อมน้ำลาย และต่อมสร้างเอนไซม์ในทางเดินอาหาร
สัตว์มีกระดูกสันหลังจะมีอวัยวะที่เกี่ยวข้องกับการย่อยซับซ้อนขึ้น คือ นอกจากจะมีส่วนต่างๆ ของทางเดินอาหารที่ชัดเจนแล้วยังมีอวัยวะอื่นๆที่ช่วยในกระบวนการย่อยอาหารด้วย เช่น มีฟันสำหรับบดเคี้ยวอาหาร และมีต่อมสร้างเอนไซม์ช่วยย่อยอาหาร เช่น ต่อมน้ำลาย และตับอ่อน เป็นต้น แม้แต่ในสัตว์พวกเดียวกันที่กินอาหารต่างกันอาจมีลักษณะของทางเดินอาหารแตกต่างกันได้
รู้หรือเปล่า
กระเพาะพักอาหาร (crop) เป็นส่วนของหลอดอาหารที่ขยายตัวออกเป็นกระเปาะเป็นที่พักอาหารชั่วคราว
กึ๋น (gizzard) เป็นส่วนที่มีกล้ามเนื้อหนาและเหนียว ช่วยในการบดย่อยอาหารให้ละเอียดมากขึ้น
ทางเดินอาหารของสัตว์ที่มีกระดูกสันหลัง
สัตว์ที่เลี้ยงลูกด้วยน้ำนมที่กินพืชเป็นอาหารบางชนิด เช่น วัว ควาย ซึ่งเป็นสัตว์เคี้ยวเอื้องมีส่วนของทางเดินอาหารที่แตกต่างจากมนุษย์เพื่อใช้เป็น บริเวณที่พักอาหารสำหรับจุลินทรีย์ในการย่อยเซลลูโลส
ภาพแสดงระบบทางเดินอาหารของวัว
ที่มา : vcharkarn.com/lesson/1083
กระเพาะอาหาร 3 ส่วน แรกของวัว แท้จริงแล้วเป็นส่วนของหลอดอาหารที่ขยายขนาดขึ้น เพราะไม่มีการสร้างเอนไซม์มาย่อยอาหารในบริเวณนี้ แต่ละส่วนจะมีชื่อเรียกต่างกันออกไปคือ รูเมนหรือเรียกว่าผ้าขี้ริ้ว โอมาซัม หรือเรียกว่าสามสิบกลีบ เรติคิวลัมหรือเรียกว่ารังผึ้ง ส่วนที่เป็นกระเพาะอาหาร คือส่วนที่เรียกว่า อะโบมาซัม
ปัจจุบันมีการนำจุลินทรีย์บางชนิดมาผสมในอาหารที่ใช้เลี้ยงสัตว์ เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพในการย่อยและการดูดซึมอาหารของสัตว์
การเคี้ยวเอื้องช่วยให้ชิ้นอาหารมีขนาดเล็กลง มีโอกาสสัมผัสกับเอนไซม์ได้มากขึ้น ช่วยให้การย่อยสลายโดยการหมักของจุลินทรีย์มีประสิทธิภาพทำให้สัตว์สามารถใช้ประโยชน์จากอาหารได้มากขึ้น
การเคลื่อนของอาหารผ่านทางเดินอาหารของสัตว์เคี้ยวเอื้องสามารถนำมาเขียนเป็นแผนผัง ดังภาพที่ 5.8
ภาพแสดงแผนภาพแสดงการเคลื่อนของอาหารผ่านทางเดินอาหาร และการเคี้ยวเอื้องในสัตว์เคี้ยวเอื้อง
ที่มา : vcharkarn.com/lesson/1083
ความคิดเห็น
แสดงความคิดเห็น